Moderne hekserij: een nieuwe vorm van feminisme?

hekserij feminisme

It’s the season of the witch. Steeds meer vrouwen identificeren zich als ‘moderne heks’. En dat zijn echt niet alleen meer van die zweverige types die te veel naar Harry Potter hebben gekeken. Nee, hekserij is hip. En feministisch.

Om dat iets beter te kunnen begrijpen, moeten we even de geschiedenis induiken. Hekserij is er namelijk altijd al geweest, maar misschien niet altijd in dezelfde vorm. De meeste mensen zullen het misschien associëren met de middeleeuwse heksenvervolgingen. Deze hadden echter negen van de tien keer helemaal niets met hekserij te maken, en alles met de (christelijke) angst van het patriarchaat voor alles dat ‘anders’ of te krachtig was. Van de 15e tot de 17e eeuw werden er zoveel vrouwen vermoord, dat je je kunt afvragen of het heksenvervolgingen of gewoonweg vrouwenvervolgingen waren.

De ‘moderne’ vorm van hekserij ontstond echter aan het einde van de 19e eeuw. Er vond toen een heropleving van occulte genootschappen plaats, met nieuwe, heidense religies als Wicca tot gevolg (1). Deze vorm van hekserij brengt rituelen uit verschillende culturen samen tot een nieuw geloof. In een aantal landen, zoals Amerika en Groot-Brittannië, is deze religie ook officieel erkend. In sommige gevangenissen wordt er zelfs rekening gehouden met mensen die Wicca als religie willen beoefenen. Het is dus niet zomaar een vreemde bevlieging, die moderne hekserij.

Hekserij = selfcare?

Toch is het voor veel mensen nog een raadsel wat moderne hekserij inhoudt. Ook ik dacht twee jaar geleden nog dat vrouwen die zichzelf ‘heks’ noemden waarschijnlijk gewoon teveel fantasie hadden en te graag in de wereld van Harry Potter wilden leven (al kan ik niet ontkennen dat ik ook nog steeds op mijn Hogwarts brief wacht). Toch trok het idee me aan en toen ik me er verder in ging verdiepen, ontdekte ik dat moderne hekserij weinig met vliegende bezemstelen te maken heeft.

Het draait eerder om de kracht van het lichaam en de natuur. Een van de ongetwijfeld vele definities van hekserij: “A witch is someone who uses his or her power along with the natural laws of the universe to shape reality in accordance with his/her purposes. Witchcraft is the practice of manipulating energy through various means to produce a desired result” (1). Dit houdt in dat moderne heksen zich bezighouden met dingen als het ritme van de fasen van de maan, het eren hun lichaam en alles dat het kan, en moeder natuur en alles wat het te bieden heeft. Hierbij kun je denken aan geneeskundige kruiden en de energie van edelstenen. Natuurlijk is het zo allemaal heel simplistisch uitgedrukt, want er komt nog veel meer bij kijken. Maar sla een willekeurig boek over moderne hekserij open, en je zal vooral informatie vinden over bovenstaande dingen. Misschien was het je al opgevallen, maar dat zijn verdacht veel overeenkomsten met het andere moderne, populaire concept van selfcare. Daar draait het ook om wellness, zorgen voor lichaam en geest, en jezelf eren.

En dat is niet zo vreemd: wellness, vrouwen en hekserij zijn namelijk al eeuwenlang met elkaar verbonden. De eerste vrouwen die in de middeleeuwen door het patriarchaat als heks werden bestempeld, waren voornamelijk kruidendokters, verloskundigen en genezers (2). Dat ook hekserij nu sterk verbonden is met deze eigenschappen is daarom niet vreemd.

hekserij feminisme

Fotografie Carole Smile

Feministisch symbool

Toch draait hekserij niet alleen om rituelen, geneeskundige kruiden en het branden van sage: het is ook een vorm van rebellie geworden. Júist omdat de heks vroeger onderdrukt werd, zijn vrouwen nu opgestaan om het woord terug te nemen. De heks is niet voor niets een benaming voor een krachtige, mysterieuze vrouw. Ze is net zo machtig als de man, heeft de kracht om mensen te helen, en kent de geheimen van de natuur. Feministischer dan dat wordt het niet. Heksen wijzen de goden van het patriarchaat af en gaan in tegen de dominante cultuur van de maatschappij, en in eren in plaats daarvan ‘het goddelijke vrouwelijke’ (3). In 1968 al werd de heks als feministisch symbool gebruikt, toen een groep vrouwen met de passende naam WITCH New York bezette. Ze waren gekleed in zwarte gewaden en puntige hoeden, marcheerden over Wall Street, en lieten honderden muizen los op Madison Square Garden als protest tegen het huwelijk (4). Badass.

We are the granddaughters of the witches you weren’t able to burn.

In 1990 was er opnieuw een opleving van de populariteit van hekserij. De aantrekkingskracht zit hem in het idee dat vrouwen door samen te komen en plannen uit te broeden een onstopbare kracht zijn. Dit idee leidde in de middeleeuwen tot argwaan, angst en vervolgingen: nu vinden vele vrouwen er troost en kracht in. Zo is hekserij niet alleen een subcultuur meer, maar ook een vorm van activisme (5).

Het vrouwelijke als goddelijk

En dat idee blijft maar terugkomen. In 2017 hielden honderdduizenden vrouwen de ‘women’s march’ in protest tegen seksistische president Donald Trump (die hier overigens niet van onder de indruk was). Weer werd de heks ingezet als symbool van de vrouwelijke kracht. ‘We are the granddaughters of the witches you weren’t able to burn’, stond er op een van de borden (3). Hekserij geeft vrouwen een gevoel van solidariteit naar elkaar toe. Het wordt perfect omschreven door Starhawk in haar boek The Spiral Dance (1979): “Het woord heks draagt zoveel negatieve connotaties met zich mee, dat mensen zich afvragen waarom we het überhaupt gebruiken. Maar door het woord heks terug te claimen als het onze, claimen we ook ons recht als vrouwen om net zo sterk te zijn als mannen. Om het vrouwelijke in ons te erkennen als goddelijk.”

hekserij feminisme

Fotografie Mark Tegethoff

Instameisjes en kristallen

Waar dat zo’n dertig jaar geleden nog een shockerend statement geweest had kunnen zijn, kijken we er nu niet meer van op. Hekserij wordt steeds normaler, wat in feite betekent dat de beweging succes heeft. Toch roept het de vraag op of hekserij hierdoor niet ook zijn kracht verliest: de verrassingsfactor is weg. Het is mainstream en hip geworden. En dat heeft een heleboel te maken met de esthetische eigenschappen van hekserij, die de jongeren van nu aanspreekt (de foto’s in dit artikel als voorbeeld). Er bestaan honderden ‘instameisjes’ die zich omringen met kristallen (ik ben schuldig), bij Urban Outfitters kun je boeken over tarot kopen, make-upmerk Urban Decay heeft een ‘elements’ oogschaduw palet dat volstaat met alchemistische symbolen. Een vraag die we dan kunnen stellen is: ben je al een heks wanneer je een amethist op je nachtkastje hebt liggen, of pas als je gelooft in de ideologie en alles wat daarbij komt kijken?

Ik denk dat het niet uitmaakt: zolang een vrouw zich maar krachtig en onverslaanbaar voelt wanneer ze zich als heks identificeert. Dat is uiteindelijk waar de heks als feministisch symbool voor staat. De populariteit en ‘hippe uitstraling’ van hekserij neemt de pijnlijke en betekenisvolle geschiedenis niet weg. We kunnen alleen maar dankbaar zijn dat we vandaag kunnen zeggen ‘ik ben een heks’, en ons hier veilig en krachtig door voelen. Zolang we dat in ons achterhoofd houden, weet ik zeker: the witches are here to stay.


Een paar side-notes bij dit artikel

Er is namelijk zoveel te zeggen over hekserij en alles dat erbij komt kijken, dat ik het onmogelijk allemaal kan noemen. Bovendien weet ik ook niet alles van de paar boeken en artikelen die ik heb gelezen, dus laat het me vooral weten als er iets niet klopt of als er iets belangrijks mist.

  • Er zijn ook mannen die zichzelf heks noemen, en ik wil met bovenstaande omschrijving niet impliceren dat dit niet kan.
  • Wicca is niet het enige geloof dat hekserij beoefent – er zijn meerdere geloven en je kunt ook hekserij beoefenen zonder een aanhanger van Wicca (of een ander geloof) te zijn.
  • Mocht je geïnteresseerd zijn in het onderwerp, dit zijn een aantal boeken die mij zijn aangeraden door meer ervaren mensen: de boeken van Scott Cunningham (voornamelijk over Wicca), A Deed Without a Name van Lee Morgan (voor informatie over traditionele hekserij), The Triumph of the Moon van Robert Hutton, Circle of Eight van Jane Meredith, A Modern Guide to Witchcraft van Skye Alexander en The Inner Witch van Gabriela Herstik.

Bronnen

  1. Skye Alexander – The modern guide to witchcraft
  2. Byrdie
  3. The New York Times
  4. The Guardian
  5. Indie Mag

Fotografie (openingsbeeld) Hanna Postova

Follow my blog with Bloglovin

16 september 2019
Previous Post Next Post

Leave a Reply

Verder lezen: